Complex of gecompliceerd

Zeggen dat iets ‘bijzonder complex’ is, is als zeggen dat een bepaald type water ‘heel erg nat’ is. 

Bedoeld wordt ‘bijzonder gecompliceerd’. Daaronder ligt onbewust de overtuiging dat – wanneer dat ‘bijzonder gecompliceerde’ ontrafeld en vereenvoudigd, en dus minder complex (minder complex is als minder nat, bedoeld wordt: minder gecompliceerd) is gemaakt – de situatie (beter) te begrijpen zal zijn.

Voorbeeld is de overtuiging dat de huidige situatie rond het geweld in Syrië ‘strategisch uiterst complex’ is. Daaronder ligt impliciet de idee, dat – als het nu maar lukt die situatie te onrafelen en te vereenvoudigen – te snappen is welke interventies gedaan moeten worden. Dat bijna elke internationale (militaire & 'humanitaire) ) interventie leidt tot een debacle, illustreert het gevaar van deze impliciete overtuiging die afgeleide is van het verwarren van 'complex' en 'gecompliceerd'.

De situatie rond het geweld in Sirië is complex en niet gecompliceerd. Daarmee is de situatie niet te te ontrafelen en niet te vereenvoudigen. De situatie is niet terug te brengen tot het aanwijzen van ‘schuldige’ factoren (die bestreden kunnen worden), en ‘onschuldige’ factoren (die beschermd kunnen worden). Dat bevalt ons niet. We willen zo graag ‘schuldigen’ en ‘onschuldigen’ kunnen aanwijzen, die we vervolgens – al naar gelang de partij die we kiezen – kunnen gaan bestrijden, respectievelijk verdedigen (met als moreel motief: omdat we het kunnen, móeten we dat doen). We kunnen amper onze onmacht verdragen en verduren niet dat we iets niet zouden kunnen begrijpen. 

Wat zou het enorm helpen wanneer we het onderscheid leren maken tussen wat complex is en wat gecompliceerd. Het besef van de verschillende karakteristieken die deze twee fenomenen van elkaar onderscheiden, leidt tot de toename van bescheidenheid, zorgvuldigheid en omvang van interventies. Dáárbij zou het enorm helpen, wanneer we leren minder krampachtig met onze onmacht leren gaan en  onbegrip minder zouden verketteren.

Met bescheidener, zorgvuldiger en beperktere interventies wordt het waarschijnlijker dat de  interventies díe we doen, van een reëler gehalte zijn en meer kans van slagen gaan maken. Daar zijn ieder geval de Syriërs nú en waarschijnlijk veel buurlandbevolkingen straks bij gebaat. 

Met erkennen van onze onmacht en onbegrip zijn wij zelf gebaat. Omdat teleurstellingen altijd besloten liggen in de verwachting, en nooit in het resultaat, doen wij ons zelf een plezier onze verwachting laag te zetten. Een lage verwachting mag echter niet leiden tot onverschilligheid of desinteresse. Het onbegrip kán leiden tot het blijven zoeken naar bescheiden, zorgzame interventies, die zo reëel en waarschijnlijk als mogelijk zijn. De beelden en verhalen die tot ons komen, mogen we niet ontkennen gezien en gehoord te hebben.