Ondernemers met Kansen

Lees hier meer over het onderzoek van De Baak onder topondernemers in Nederland. Meer dan 2/3 ziet de crisis als een kans. Welke kansen zien jullie?

Herken je de resultaten uit het onderzoek of juist niet? We zijn benieuwd.

De economische crisis heeft het ondernemerschap teruggebracht in Nederland. Die conclusie blijkt zonneklaar uit het onderzoek ‘Leiderschap in turbulente tijden’. Liefst tweederde van de ondervraagde topondernemers geeft aan de economische crisis als een kans te ervaren. Innovatie (46 procent) en sales (43 procent) heeft hun hoogste aandacht, met kostenbesparing op een derde plaats (37 procent).
Je kunt 'Leiderschap in turbulente tijden' ook downloaden als PDF-document (13 MB).

De conclusies die in het rapport worden getrokken, verrassen mij. Ik meen juist nog steeds het  afkalven van visionair, creatief en "mooi" ondernemen te zien aan de "top" van het Nederlands bedrijfsleven.

Wat ik die "topondernemers" meen te zien doen lijkt niet op ondernemen, maar temeer op managen: met steeds meer (in-)spanning het bestaande groter en meer te laten worden, of toch tenminste in stand trachten te houden. Meer regels, minder vertrouwen. Toename van een directievere stijl van aansturen (leiderschap kan ik dat niet noemen) en minder handelingsruimte van medewerkers. Minder vraaggericht handelen (met bovendien een afnemende vraag), meer cost cutting en meer "kramp" in toenemende sales effort. Toenemend korte-termijn, fragmentarisch en excluderend denken, minder consistentie in de strategische operaties.

In die cocktail meen ik een nog steeds aandraaiende management cultuur te zien (waartegen een steeds luider wordend protest van steeds meer professionals). Dat is een wind waarin werkelijk ondernemende geesten steeds scherper zullen moeten zeilen. Waar al op ondernemerschap lijkende activiteiten ontstaan, lijken die meer op uit frustratie en angst geboren hink-stap-sprongen naar onzekere toekomsten, dan op visionair en geïnspireerd werkelijk vrij ondernemen. Het is eerder dapper, dan moedig. Het lijkt op overleven.

Ik zie weinig investeringen in werkelijke waarde toevoegende innovaties. Waar het om mensen gaat, zie ik juist versobering in ondersteunende advies-, trainings- en coaching activiteiten. In veel gevallen lijkt het dat juist als de business slecht gaat en de mensen het moeilijk hebben, de "hulptroepen" er als eerste uit moeten, alsof die ondersteunende diensten "luxe producten" zijn (waarbij mij telkens verbaast dat mijn al te vanzelfsprekend begrijpende vakgenoten impliciet zichzelf ook als zodanig percipiëren).

Het rapport "Leiderschap in turbulente tijden" wijst mij mogelijk op niet goed zien waar ik naar kijk, en het mis interpreteren van de signalen om mij heen. Om de uitkomsten - die mij werkelijk intrigeren - beter te kunnen begrijpen, zou ik graag weten op basis van welke factoren en indicatoren de businessleaders uit dit rapport zulke optimistische prognoses van de / hun toekomst baseren. Dat zou ik heel inspirerend vinden!

De kansen die ik zie, zie ik niet aan de "top", maar juist aan de "onderkant". Jonge ondernemende geesten, realistisch en pragmatisch denkend en handelend, gelovend in woorden als leuk, en genoeg. Vrije spelers die graag mooie dingen maken, dingen doen die ertoe doen en van werkelijke betekenis zijn voor hun klanten (zij zijn minder bezig met het "creëren van vraag"). Zij praten en vergaderen niet over MVO enzo, zij stáán met hun beide benen in de beek, die de maatschappij is. Zij hebben gezien wat de huidige topondernemers, businessleaders of hoe je ze ook wilt noemen, van die (turbulente) maatschappij aan het maken zijn en trekken hun plan. Zij willen het anders doen. Zij staan niet aan of op toppen. Zij zíjn (in mijn perceptie) toppers!

Als ik érgens kansen zie, dan is het wel bij deze jonge onderkantondernemers.

Complex of gecompliceerd

Zeggen dat iets ‘bijzonder complex’ is, is als zeggen dat een bepaald type water ‘heel erg nat’ is. 

Bedoeld wordt ‘bijzonder gecompliceerd’. Daaronder ligt onbewust de overtuiging dat – wanneer dat ‘bijzonder gecompliceerde’ ontrafeld en vereenvoudigd, en dus minder complex (minder complex is als minder nat, bedoeld wordt: minder gecompliceerd) is gemaakt – de situatie (beter) te begrijpen zal zijn.

Voorbeeld is de overtuiging dat de huidige situatie rond het geweld in Syrië ‘strategisch uiterst complex’ is. Daaronder ligt impliciet de idee, dat – als het nu maar lukt die situatie te onrafelen en te vereenvoudigen – te snappen is welke interventies gedaan moeten worden. Dat bijna elke internationale (militaire & 'humanitaire) ) interventie leidt tot een debacle, illustreert het gevaar van deze impliciete overtuiging die afgeleide is van het verwarren van 'complex' en 'gecompliceerd'.

De situatie rond het geweld in Sirië is complex en niet gecompliceerd. Daarmee is de situatie niet te te ontrafelen en niet te vereenvoudigen. De situatie is niet terug te brengen tot het aanwijzen van ‘schuldige’ factoren (die bestreden kunnen worden), en ‘onschuldige’ factoren (die beschermd kunnen worden). Dat bevalt ons niet. We willen zo graag ‘schuldigen’ en ‘onschuldigen’ kunnen aanwijzen, die we vervolgens – al naar gelang de partij die we kiezen – kunnen gaan bestrijden, respectievelijk verdedigen (met als moreel motief: omdat we het kunnen, móeten we dat doen). We kunnen amper onze onmacht verdragen en verduren niet dat we iets niet zouden kunnen begrijpen. 

Wat zou het enorm helpen wanneer we het onderscheid leren maken tussen wat complex is en wat gecompliceerd. Het besef van de verschillende karakteristieken die deze twee fenomenen van elkaar onderscheiden, leidt tot de toename van bescheidenheid, zorgvuldigheid en omvang van interventies. Dáárbij zou het enorm helpen, wanneer we leren minder krampachtig met onze onmacht leren gaan en  onbegrip minder zouden verketteren.

Met bescheidener, zorgvuldiger en beperktere interventies wordt het waarschijnlijker dat de  interventies díe we doen, van een reëler gehalte zijn en meer kans van slagen gaan maken. Daar zijn ieder geval de Syriërs nú en waarschijnlijk veel buurlandbevolkingen straks bij gebaat. 

Met erkennen van onze onmacht en onbegrip zijn wij zelf gebaat. Omdat teleurstellingen altijd besloten liggen in de verwachting, en nooit in het resultaat, doen wij ons zelf een plezier onze verwachting laag te zetten. Een lage verwachting mag echter niet leiden tot onverschilligheid of desinteresse. Het onbegrip kán leiden tot het blijven zoeken naar bescheiden, zorgzame interventies, die zo reëel en waarschijnlijk als mogelijk zijn. De beelden en verhalen die tot ons komen, mogen we niet ontkennen gezien en gehoord te hebben.  

Stoppen met MVO - beginnen met zeggen wat we doen

De meeste mensen die het over MVO hebben, of "aan MVO doen", menen toekomstgericht bezig te zijn. Echter zijn zij onbedoeld en onbewust doende "het oude" ofwel het bestaande in stand te houden. MVO is namelijk niet meer dan nieuwe spelregels voor het langer kunnen blijven spelen van het oude spel. 
Het oude spel: dat is ons systeem van “economie gebaseerd op groei”, en het daarmee samenhangende streven naar (meer) welvaart. We zijn er volkomen in verstrikt geraakt.

Er lijkt besef door te dringen dat schulden 'dingen' zijn, waarvoor we op enig moment een rekening moeten gaan betalen. Ook lijkt er besef te groeien dat schulden niet alleen met geld te maken hebben, maar dat je ook sociaal en ecologisch schulden kunt maken - schulden die je niet met geld af kunt doen.


Maar dat besef is nog zo 'dun', zo vaag, zo fragiel. De bestaande, oude patronen en hun krachten zijn zó sterk.

Liever vertrouwen we op het ontwikkelen van steeds weer nieuwe technologieën, dan dat we bijvoorbeeld onze nog steeds stijgende energiebehoefte trachten te stoppen, laat staan terug te brengen. We maken ons zelf wijs dat naarmate het ons lukt zuiniger apparaten te ontwikkelen, we minder energie gaan gebruiken. We vergeten dat we ondertussen steeds méér van die weliswaar energiezuiniger apparaten gebruik maken - zóveel meer, dat daarmee de winst in energiezuinigheid teniet wordt gedaan door toename van (energieverbruikende) techniek. (Terzijde: het ontwikkelen van steeds nieuwe technologie is in zichzelf - in de context van het huidig economisch systeem - een factor die bijdraagt aan de instandhouding van dat systeem en daar zelfs een cruciale voorwaarde
voor is. Zonder voortdurende vernieuwing zou bestaande technologie niet verouderen, en het zonder het creëren van nieuw aanbod wordt geen nieuwe vraag gecreëerd. Als de cirkel maar groot genoeg is, lijkt de cirkelredenering rechtlijnig.) 

www.mvoloont.com illustreert treffend, dat MVO op instandhouden van is gericht, en niet op vernieuwing:


STARTEN MET MVO

Eén van de meest effectieve manieren om MVO in uw organisatie te integreren, is door de toeleveringsketen onder de loep te nemen.

Waar kunt u kostenbesparingen, kwaliteitsverbeteringen en sociale innovaties realiseren? Wie nadenkt over de materialen die hij/zij inkoopt, denkt ook na over hoe het slimmer kan, efficiënter en meer verantwoord.

Hierdoor boekt u resultaten op het gebied van risicomanagement, klantwaardering, werknemerstevredenheid en positionering. Meer weten?

Deze visie heeft niet zozeer te maken met MVO, maar wel met EVO (economisch verantwoord ondernemen) (en dan "economisch verantwoord" in de economie waar we nu zo aan vast houden).

Een groeiende groep mensen probeert met heel veel energie en passie te werken aan een betere wereld. Deze groep tracht o.m. het gedachtengoed van MVO te leven te brengen. Zoals ik bovenvermeld laat zien, dragen zij in veel situaties onbedoeld bij aan het instandhouden van het oude spel. Waar ik mij – met net zoveel energie en passie - voor inzet, is het ten goede laten komen van al die energie en passie van al die mensen aan het leren spelen van het nieuwe spel.

Richten op een betere wereld is niet zinvol. Je ervoor inzetten wel. Dat kun je doen door je aandacht te richten op wat je daarvoor moet doen. Zinvol is je richten op ontwikkeling van bewustzijn (herkennen en erkennen) van hetgeen we doen en de effecten daarvan. Relatief eenvoudig is dan te weten waarmee we moeten stoppen. We moeten stoppen met het doen van dingen, die onze wereld verslechteren. Als het lukt om daarmee te stoppen, is een verbetering van de wereld een logisch en onontkoombare afgeleide. Het is een effectievere en reëlere optie, dan te denken met steeds vernuftiger techniek de wereld te (kunnen) verbeteren. De meeste technische innovaties zijn antwoorden op de problemen, die we met eerdere technische innovaties creëerden.

Stoppen lukt beter naar mate het lukt een aantal destructieve krachten af te remmen. Terugdringen van hoogmoed lukt door de kracht van bescheidenheid te ervaren. Terugdringen van gemakzucht lukt door de smaak van voldoening te proeven die de inspanning oplevert. 
Terugdringen van gulzigheid en hebzucht is minder makkelijk. Mensen worden onafgebroken aangesproken op het on-genoeg, aangewakkerd vooral niet tevreden te zijn, aangespoord om te consumeren (consumeerderen). want tevredenheid is maar voor weinigen weggelegd. Er is bij de beleidsmakers een diep geworteld geloof: als het volk nu maar meer blijft consumeren, dan komt "alles" goed. Als de volgevreten consument geen reële behoefte meer heeft, dan creëren marketeers en salesmensen die vraag wel. Zij weten tot in een perfide perfectie aan te spreken op de zwakheden en donkere kanten van mensen.


Het Genoeg is een concept, dat maar weinig mensen kunnen (leren) snappen. Bijkans iedere mogelijkheid om kennis te nemen van het concept en ermee te leren werken, wordt om zeep geholpen door de krachten van het huidige systeem en de inspanningen van hen, die er zo rotsvast in geloven.


Het is een taai vraagstuk!


Wat het - afgezien van de krachten van het oude systeem - zo taai maakt, is dat het loskomen uit het huidige systeem alles te maken heeft met het proces van bewust worden en herkennen van huidige overtuigingen en vervolgens het erkennen van beperkende en beschadigende werking van die overtuigingen. Herkennen is lastig. Erkennen is nog veel lastiger. Erkennen is zó lastig, dat het is daarom een reële vraag is of mensen zo diep ingeslepen overtuigingen wel kúnnen erkennen, of dat zij enkel door crises en rampen "geholpen" moeten worden  te komen tot situaties dat geen andere opties meer mogelijk zijn.


Hoe dan ook. Inspanningen gericht op bewustwording en de inperking van krachten als hoogmoed, gemakzucht en hebzucht leveren véél meer op, dan alle MVO-rapporten, MVO-jaarverslagen, prestatieladders & MVO-conferenties bij elkaar opgeteld. We moeten zeker niet stoppen met "groener" maken van auto's, beter isoleren van onze huizen, en batterijen en lege flessen vooral in de daartoe bedoelde bakken blijven dumpen. Maar we moeten beter leren stoppen met wat al die goedbedoelde innovaties en milieu-verantwoorde gedragingen van ons te niet doet. Laten we ons wat meer inspannen om in ieder geval te stoppen met gebruik van taal waarmee we verhullen wat we werkelijk doen. 


Laten we stoppen met MVO. Een goed alternatief zou kunnen zijn verduurzamen. 
(Daarmee verduurzaamt in ieder geval ons taalgebruik.)


PS. Stoppen met roken lukte me, toen iemand mij de vraag voorlegde: wat probeer je te verbergen als je rookt?